Een gebruiksmodel is een octrooi dat verleend wordt zonder onderzoek, dit in tegenstelling tot een regulier octrooi, dat enkel verleend kan worden na het uitvoeren van een nieuwheidsonderzoek en voor sommige landen bijkomend van een octrooieerbaarheidsonderzoek.

Een regulier octrooi is doorgaans twintig jaar geldig te rekenen vanaf de indieningsdatum, terwijl een gebruiksmodel van kortere duur is en ook wel een “klein octrooi” of “utility model” genoemd wordt.

In Duitsland en Frankrijk kan gekozen worden tussen een klein octrooi zonder onderzoek en een regulier octrooi met onderzoek, en staat bekend in Duitsland als een 'Gebrauchsmuster' en in Frankrijk als een 'Modèle d’Utilité', die respectievelijk maximaal 10 jaar en maximaal 6 jaar geldig zijn. Tot voor kort bestond er ook in België en Nederland een klein octrooi van 6 jaar, maar dit is afgeschaft zodat in België en Nederland enkel nog twintigjarige reguliere octrooien verleend kunnen worden met daaraan verplicht gekoppeld een nieuwheidsonderzoek.

Een voordeel van een gebruiksmodel is dat het automatisch (zonder onderzoek) en in zeer korte tijd toegekend kan worden, wat de mogelijkheid biedt om snel (vanaf toekenning) te kunnen optreden tegen namakers.

Soms worden voor eenzelfde uitvinding gelijktijdig een aanvraag voor een gebruiksmodel en een aanvraag voor een regulier octrooi ingediend in een bepaald land, dit met de bedoeling om in dat land snel te kunnen optreden tegen namakers in afwachting van de toekenning van de reguliere octrooiaanvraag waarvan het onderzoek en dus de verlening soms jaren op zich kan laten wachten.

Voor andere landen waar een gebruiksmodel of zogenaamd “utility model” bestaat verwijzen wij naar volgende Link.